Wokół alkoholu od lat toczą się gorące spory. Z jednej strony trudno zaprzeczyć, że nadużywanie napojów alkoholowych prowadzi do wielu dramatów osobistych, rodzinnych i społecznych. Z drugiej strony równie trudno ignorować fakt, że alkohol, a zwłaszcza wino, od tysiącleci stanowi część kultury, historii i tradycji religijnych wielu narodów. Problem pojawia się wówczas, gdy słuszna walka z alkoholizmem zaczyna niepostrzeżenie przekształcać się w walkę z samym alkoholem, niezależnie od jego roli, znaczenia i kontekstu.
Szczególne miejsce zajmuje tutaj wino. W świecie śródziemnomorskim nie było ono jedynie napojem. Towarzyszyło codziennym posiłkom, uroczystościom rodzinnym, świętom i rytuałom religijnym. Pojawiało się w literaturze, symbolice oraz przekazach duchowych. W kulturze judaistycznej stanowiło element obrzędów religijnych i rodzinnych. Chrześcijaństwo odziedziczyło tę tradycję, nadając jej dodatkowo znaczenie sakramentalne.
W Ewangeliach wino pojawia się wielokrotnie. Pierwszy publiczny cud Jezusa związany jest właśnie z przemianą wody w wino podczas wesela w Kanie Galilejskiej. Podczas Ostatniej Wieczerzy wino staje się natomiast jednym z centralnych elementów obrzędu, który chrześcijanie wspominają do dziś podczas Eucharystii. Trudno znaleźć bardziej wyrazisty przykład obecności tego napoju w tradycji religijnej Zachodu.
Nie oznacza to oczywiście przyzwolenia na pijaństwo. Wręcz przeciwnie. Zarówno Biblia, jak i wielowiekowa tradycja chrześcijańska wielokrotnie przestrzegają przed utratą umiaru, lekkomyślnością oraz uzależnieniem. Potępieniu podlega nadużycie, a nie sam produkt. Między lampką wina wypitą przy wspólnym stole a alkoholizmem istnieje bowiem ogromna różnica, której często nie dostrzegają zwolennicy najbardziej radykalnych form abstynencjonizmu.
To właśnie tutaj pojawia się interesujące napięcie kulturowe. W części współczesnych środowisk można zauważyć tendencję do traktowania każdego alkoholu jako zjawiska z definicji negatywnego. W takim spojrzeniu nie ma większego znaczenia, czy mowa o destrukcyjnym nadużywaniu wysokoprocentowych trunków, czy o symbolicznym kielichu wina obecnym w wielowiekowym rytuale religijnym. Wszystko zostaje wrzucone do jednego worka, a historia, kultura oraz kontekst schodzą na dalszy plan.
Takie podejście prowadzi często do zaskakujących paradoksów. Trudno bowiem jednocześnie deklarować szacunek dla tradycji religijnej i domagać się usunięcia z niej jednego z jej najbardziej rozpoznawalnych symboli. Jeszcze trudniej zrozumieć postulaty zastępowania historycznego wina produktami pozbawionymi związku z realiami epoki, w której rodziły się dane obrządki.
Warto przy tym pamiętać, że kultura europejska rozwijała się przez stulecia wokół idei umiarkowania. Dotyczyło to jedzenia, picia, pracy, odpoczynku i życia społecznego. Cnota umiaru była traktowana jako przeciwieństwo zarówno nadmiaru, jak i całkowitej negacji. W takim ujęciu problemem nie jest samo wino, lecz utrata zdolności rozsądnego korzystania z darów, którymi człowiek dysponuje.
Nieprzypadkowo wielkie regiony winiarskie Europy należą jednocześnie do obszarów o bogatej tradycji religijnej. Winnice przez stulecia zakładali i prowadzili zakonnicy. To właśnie klasztory przyczyniły się do rozwoju wielu znanych dziś apelacji. Historia wina i historia chrześcijaństwa splatają się znacznie mocniej, niż często przypuszczają współcześni uczestnicy debat o alkoholu.
Nie oznacza to, że każda osoba powinna pić alkohol. Powody zdrowotne, rodzinne, duchowe czy osobiste zasługują na pełen szacunek. Wolność wyboru obejmuje również prawo do całkowitej abstynencji. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy osobista decyzja zaczyna być przedstawiana jako jedyna moralnie dopuszczalna postawa dla wszystkich.
Być może warto więc oddzielić dwie sprawy, które zbyt często bywają mieszane. Walka z alkoholizmem jest potrzebna i pozostaje ważnym zadaniem społecznym. Walka z winem obecnym w kulturze, historii i rytuałach religijnych to natomiast zupełnie inna kwestia. Między tymi dwoma zjawiskami istnieje różnica równie istotna jak różnica między odpowiedzialnym korzystaniem z wolności a jej utratą.
Dodaj komentarz