Są zupy, w których ziemniak występuje dyskretnie. Leży gdzieś między marchewką a pietruszką, robi swoje, nikomu się nie narzuca i wie, że na afiszu widnieje ktoś inny. W krupniku podporządkowuje się kaszy, w ogórkowej cierpliwie znosi kwaśne rządy ogórka, w kapuśniaku nawet nie próbuje konkurować z kapustą.
Ale każda cierpliwość ma swoje granice.
Przychodzi bowiem dzień, kiedy ziemniak spogląda na garnek i mówi:
Dosyć. Teraz ja.
Tak rodzi się kartoflanka.
Rewolucja rozpoczyna się w spiżarni
Kartoflanka jest zupą uczciwą, ponieważ niczego nie udaje. Już w nazwie informuje, kto tutaj sprawuje władzę. Nie pomidor, nie grzyb, nie ogórek kiszony ani nawet kapusta, która w polskiej kuchni przywykła zachowywać się tak, jakby należała jej się co najmniej połowa konstytucji.
Ziemniak wychodzi z drugiego szeregu.
I co ciekawe, nie potrzebuje do tego szczególnych insygniów.
Kilka ziemniaków. Cebula. Marchew. Kawałek pietruszki albo selera. Czosnek, jeśli mamy ochotę. Liść laurowy, ziele angielskie, majeranek. Dobry wywar albo po prostu woda, jeśli reszta składników ma charakter. Odrobina masła, oleju czy smalcu, zależnie od tego, w którą stronę świata i pamięci rodzinnej zamierzamy podążyć.
Na tym można już zbudować państwo.
Najpierw cebula
Każda sensowna rewolucja kulinarna zaczyna się od cebuli.
Kroimy ją i pozwalamy jej spokojnie zeszklić się w garnku. Możemy dorzucić marchewkę, pietruszkę i kawałek selera. Nie smażymy ich z furią. Kartoflanka nie jest potrawą nerwową.
Potem wkraczają ziemniaki, obrane i pokrojone w niezbyt wielką kostkę.
Zalewamy wszystko wywarem lub wodą, dodajemy liść laurowy i ziele angielskie, lekko solimy i pozwalamy zupie robić to, co zupy robią najlepiej: powoli stawać się czymś więcej niż sumą składników.
I tutaj zaczyna się właściwa polityka kartoflanki.
Dyktatura? Nie. Monizm ziemniaczany
Można byłoby sądzić, że skoro kartofel zdobył władzę, wszystkie inne warzywa powinien natychmiast wyrzucić z garnka.
Otóż nie.
Byłby to poważny błąd ustrojowy.
Dobra kartoflanka nie polega na samotności ziemniaka, lecz na jego pierwszeństwie wśród relacji. Marchew daje słodycz, cebula głębię, pietruszka i seler budują tło, czosnek może dodać charakteru, a majeranek robi coś, czego do końca nie da się wyjaśnić, ale bez niego cały ustrój zaczyna się chwiać.
Ziemniak pozostaje jednak centrum.
Nie musi nawet krzyczeć.
Wystarczy, że jest go dużo.
Teraz pytanie zasadnicze: kiełbasa czy bez kiełbasy?
I tutaj społeczeństwo się dzieli.
Jedni powiedzą, że prawdziwa kartoflanka powinna dostać kawałek dobrej kiełbasy, boczku albo czegoś wędzonego. Trudno odmówić temu stanowisku argumentów. Wędzonka znakomicie dogaduje się z ziemniakiem, a zapach podsmażonej kiełbasy potrafi sprawić, że człowiek nagle przypomina sobie o głodzie, którego pięć minut wcześniej w ogóle nie odczuwał.
Drudzy odpowiedzą, że ziemniak poradzi sobie sam.
I oni także mają rację.
Kartoflanka bezmięsna może być znakomita, jeśli damy warzywom trochę czasu, nie poskąpimy cebuli i majeranku, a część ugotowanych ziemniaków rozgnieciemy bezpośrednio w garnku. Wtedy zupa gęstnieje bez mąki, bez cudów i bez administracyjnej ingerencji zagęszczaczy.
To bardzo ziemniaczane rozwiązanie:
ziemniak zagęszcza ziemniaka.
Pełna samowystarczalność gospodarcza.
Nie róbmy z niej kremu
Oczywiście można kartoflankę zmiksować.
Można też założyć ziemniakowi muszkę i wysłać go do opery.
Ale po co?
Urok kartoflanki polega właśnie na tym, że jest konkretna. Łyżka powinna napotkać kawałek ziemniaka, marchewkę, cebulę, może plasterek kiełbasy. To zupa, którą się nie tylko pije czy sączy. Kartoflankę się je.
Jeżeli chcemy ją lekko zagęścić, rozgniatamy kilka ziemniaków o ściankę garnka i mieszamy.
Tyle.
Nie potrzebujemy blendera, komisji ekspertów ani programu naprawczego.
Śmietana?
Można.
Ale nie trzeba.
Łyżka śmietany uczyni kartoflankę łagodniejszą i bardziej aksamitną. Bez śmietany będzie bardziej surowa, ziemniaczana i bezpośrednia.
W obu przypadkach bardzo lubi majeranek. Lubi też świeżo mielony pieprz i natkę pietruszki. Kto zapragnie odrobiny ostrości, może dodać czosnku. Kto poszedł drogą wędzonki, temu być może spodoba się także szczypta wędzonej papryki.
Ale ostrożnie.
W tej zupie dodatki są ministrami.
Premierem pozostaje pyra.
I wtedy stawiamy garnek na stole
Kartoflanka nie potrzebuje porcelanowej wazy po prababci, choć oczywiście nie będzie protestowała.
Najlepiej smakuje gorąca, nalana do porządnej miski, z kromką chleba obok. Takiego chleba, którym pod koniec można zebrać z dna resztę gęstej zupy, ponieważ pozostawienie jej tam byłoby zwyczajnym marnotrawstwem.
I nagle okazuje się, że potrawa złożona z rzeczy najbardziej zwyczajnych daje dokładnie to, czego oczekujemy od domowej kuchni.
Syci.
Grzeje.
Pachnie.
Nie stroi fochów.
Nie wymaga składnika sprowadzonego z drugiego końca planety przez karawanę wielbłądów.
Jest po prostu dobra.
A ziemniak?
Ziemniak siedzi w misce spokojnie.
Nie musi już niczego udowadniać.
Przez całe lata występował w naszych zupach jako drugi plan: cierpliwy, użyteczny i niezawodny. Aż wreszcie doczekał się własnej.
I wtedy stało się nieuniknione.
Cała władza przeszła w ręce pyr.
Na szczęście tylko do następnego obiadu.

Dodaj komentarz