Fine dining przy schabowym
Kiedy przejeżdżam granicę w Łoździejach albo w okolicach Mariampola, zawsze uderza mnie pewien szczegół. Nie chodzi o krajobraz. Nie chodzi o lasy, pola ani o brak płotów wokół wielu litewskich gospodarstw. Chodzi o język.
Na Litwie reklamy są po litewsku. Nazwy sklepów są po litewsku. Komunikaty publiczne są po litewsku. Oczywiście zdarzają się wyjątki, ale nie odnoszę wrażenia, że cały kraj próbuje codziennie udowadniać swoją światowość za pomocą zapożyczeń z angielskiego.
Potem wracam do Polski. I nagle znajduję się w świecie, w którym niemal wszystko chce być bardziej angielskie, niż jest w rzeczywistości. Sale sprzedaży stają się showroomami. Spotkania zamieniają się w meetingi. Wyprzedaże przeobrażają się w sale. Doradcy stają się consultantami, a zwykłe pomysły brzmią poważniej, gdy nazwiemy je konceptami.
Patrzę na to z coraz większym zdumieniem. Nie dlatego, że nie znam angielskiego. Przeciwnie. Przez lata pracowałem z językami i wiem dobrze, że zapożyczenia są czymś naturalnym. Żaden język nie rozwija się w próżni. Problem pojawia się wtedy, gdy obce słowo przestaje być potrzebą, a staje się ozdobą.
Albo gorzej. Staje się oznaką statusu. Wtedy język zaczyna pełnić funkcję podobną do zegarka wystającego spod mankietu albo logo samochodu stojącego przed domem. Nie służy już komunikacji. Służy demonstracji. Najbardziej widzę to właśnie w świecie kulinariów.
W sobotni poranek lubię słuchać Radia 357. Pracują tam świetni dziennikarze i często opowiadają o rzeczach naprawdę interesujących. Czasem jednak odnoszę wrażenie, że uczestniczę w jakiejś przedziwnej grze językowej. Nie rozmawiamy już o restauracjach. Rozmawiamy o fine diningu. Nie o doświadczeniu kulinarnym. O culinary experience.
Nie o kameralnej kolacji. O private dining. Nie o lokalu. O spejsie. Im więcej angielskich słów, tym bardziej prestiżowo brzmi rozmowa. A przynajmniej takie odnosi się wrażenie. Tymczasem zastanawiam się czasem, co stało się ze starym, poczciwym językiem kuchni. Z językiem, w którym były smaki, zapachy, biesiady, uczty, gospody, karczmy, zajazdy, pieczenie, gotowanie, kiszenie i pieczołowicie przekazywane przepisy.
Był to język może mniej modny, ale za to bliższy życiu. Moja córka, psycholożka, powiedziała kiedyś krótko: „Tato, jesteś boomer. Tak ma być.” Być może miała rację. Każde pokolenie ma swoje słowa. Każde pokolenie buduje własne kody rozpoznawcze. Każde pokolenie chce odróżnić się od poprzedniego.
Tyle że tutaj chodzi chyba o coś więcej. Pytanie brzmi nie tylko, jak mówimy, ale także jak myślimy. Bo język nie jest wyłącznie zbiorem etykiet przyklejonych do rzeczy. Język określa granice naszego świata. Jeżeli zaczynamy wierzyć, że schabowy staje się ciekawszy dopiero wtedy, gdy zostanie podany jako pork concept, to nie zmienia się tylko słownictwo. Zmienia się sposób patrzenia na rzeczywistość.
Polska kuchnia przez stulecia była kuchnią dość prostą i dość mądrą zarazem. Powstawała z tego, co było dostępne. Z ziemniaków. Z kapusty. Z grzybów. Z kasz. Z jabłek. Nie potrzebowała angielskiego, żeby istnieć. Nie potrzebowała marketingu, żeby smakować. Nie potrzebowała storytellingu, żeby opowiadać historie.
Historie były obecne w samych potrawach. W przepisach. W rodzinnych zeszytach. W rozmowach przy stole. Dzisiaj coraz częściej odnoszę wrażenie, że próbujemy opisywać własne doświadczenia cudzym językiem. Jakbyśmy nie do końca wierzyli, że nasze słowa są wystarczające. Jakbyśmy potrzebowali zagranicznego certyfikatu autentyczności. A przecież autentyczność działa dokładnie odwrotnie.
Prawdziwa restauracja nie staje się lepsza dlatego, że umieści na stronie internetowej trzydzieści angielskich terminów. Tak samo jak dobra kuchnia nie staje się światowa dlatego, że mówi o sobie po angielsku. Światowość nie polega na porzuceniu własnego języka. Polega na tym, że własny język ma odwagę mówić własnym głosem.
Litewscy sąsiedzi najwyraźniej dobrze to rozumieją. Może dlatego, przejeżdżając przez ich kraj, mam wrażenie pewnego spokoju. Nie próbują nikomu udowadniać, że są Ameryką. Nie próbują codziennie zdobywać certyfikatu nowoczesności. Po prostu są Litwą. A Polska? Polska od dawna stoi pomiędzy.
Pomiędzy Wschodem a Zachodem. Pomiędzy kompleksem peryferii a marzeniem o centrum. Pomiędzy własnym językiem a pokusą mówienia cudzym. Dlatego być może spór o fine dining i private dining nie jest wcale sporem o kuchnię. To spór o to, czy jeszcze wierzymy, że własne słowa wystarczą do opowiedzenia własnego świata.
I przyznam, że siedząc przy stole z talerzem dobrych pierogów, wciąż mam nadzieję, że wystarczą.
Dodaj komentarz