Pewnego sobotniego poranka, słuchając rozmowy Katarzyny Pruchnickiej i Michała Anioła Bonarowskiego w Radiu 357, doszedłem do pozornie prostego, lecz w gruncie rzeczy bardzo frapującego wniosku. Gdy mówimy o kuchni, najczęściej rozmawiamy o jedzeniu. O smakach, potrawach, produktach, restauracjach i kulinarnych wspomnieniach. Gotowanie pojawia się wtedy jako druga strona tej samej monety, niezbędna, ale pozostająca nieco w cieniu.
Im dłużej jednak nad tym myślałem, tym bardziej utwierdzałem się w przekonaniu, że właśnie tutaj przebiega jedna z najważniejszych granic pomiędzy zwykłym mówieniem o jedzeniu a tym, co nazywam kuchnią relacyjną.
Współczesna kultura kulinarna skupia się przede wszystkim na rezultacie. Oglądamy fotografie gotowych dań, oceniamy smak, zachwycamy się wyglądem talerza. Dyskutujemy o tym, co warto zjeść i gdzie warto zjeść. Wszystko zmierza ku momentowi konsumpcji. Talerz staje się punktem centralnym całej opowieści.
Nie ma w tym nic złego. Jedzenie jest przecież celem gotowania. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zapominamy o całym procesie, który do tego celu prowadzi.
Potrawa nie pojawia się na talerzu w sposób magiczny. Zanim stanie się posiłkiem, musi wydarzyć się coś znacznie ciekawszego. Materia spotyka czas. Produkt spotyka ciepło. Człowiek podejmuje decyzje. Kroi, miesza, czeka, próbuje, poprawia, czasem popełnia błędy, czasem odnosi małe zwycięstwa. W rezultacie powstaje coś nowego. Nie tylko danie, lecz także doświadczenie.
W tym sensie gotowanie jest wydarzeniem, a jedzenie jego spełnieniem.
Różnica wydaje się subtelna, jednak zmienia bardzo wiele. Kiedy patrzymy wyłącznie na gotowy talerz, widzimy efekt końcowy. Kiedy obserwujemy gotowanie, dostrzegamy proces przemiany. Widzimy świat w ruchu, a nie jedynie jego chwilowy rezultat.
Dlatego coraz częściej mam wrażenie, że prawdziwa kuchnia zaczyna się wcześniej niż talerz.
Zaczyna się od wyboru składników. Od zapachu cebuli wrzuconej na rozgrzaną patelnię. Od pierwszego bulgotania sosu. Od cierpliwego mieszania risotta. Od oczekiwania, którego nie da się przyspieszyć. Czas staje się składnikiem równie ważnym jak sól, pieprz czy oliwa.
Właśnie dlatego sześć pierwotnych elementów kuchni relacyjnej odnosi się przede wszystkim do gotowania. Ogień, czas, materia, przestrzeń, rytm i lekkość najpełniej objawiają się podczas przemiany. Na talerzu widzimy już jedynie ślad ich działania.
Można nawet powiedzieć, że jedzenie jest bardziej statyczne niż gotowanie. Posiłek istnieje przez chwilę. Zostaje podany, zjedzony i znika. Gotowanie natomiast jest ciągłym stawaniem się. Jest relacją między człowiekiem a materią, między doświadczeniem a przypadkiem, między pamięcią a wyobraźnią.
Być może właśnie dlatego gotowanie tak bardzo przypomina życie.
Rzadko pamiętamy pojedynczy kęs chleba czy makaronu. Pamiętamy natomiast wspólne przygotowywanie potraw, rodzinne przepisy, zapachy dzieciństwa, rozmowy prowadzone przy kuchennym stole, nieudane eksperymenty i niespodziewane sukcesy. To, co pozostaje z nami najdłużej, często nie jest związane z samym jedzeniem, lecz z relacjami, które powstały wokół niego.
Kuchnia relacyjna nie odrzuca jedzenia. Przeciwnie. Traktuje je jako zwieńczenie całego procesu. Proponuje jednak niewielkie przesunięcie perspektywy. Zamiast pytać wyłącznie: „Co dziś zjemy?”, zachęca do zadania innego pytania:
„Jak dochodzi do tego, że możemy coś zjeść?”
W tym jednym pytaniu kryje się cała opowieść o czasie, materii, ogniu i człowieku. Jedzenie jest rezultatem.
Gotowanie jest wydarzeniem. A kuchnia zaczyna się znacznie wcześniej niż talerz.
Dodaj komentarz