Wystarczyłaby przecież kanapa.
Do tego duży telewizor, smartfon z szybkim internetem, abonament na kilka platform streamingowych i aplikacja, która w ciągu trzydziestu minut dostarczy pod drzwi pizzę, curry albo sushi. Gdyby spojrzeć na współczesnego człowieka wyłącznie przez pryzmat wygody, można by dojść do wniosku, że znaleźliśmy się bardzo blisko raju. Nigdy wcześniej tak wielu ludzi nie miało dostępu do tak wielu rzeczy. A jednak coś się nie zgadza.
Im wygodniejsze staje się życie, tym częściej słyszymy o samotności. Im więcej mamy połączeń, tym łatwiej odczuwamy odłączenie. Im bogatszy staje się świat przedmiotów, tym uboższy bywa świat znaczeń. Może właśnie dlatego wraca pytanie o filozofię.
Nie o filozofię akademicką, zamkniętą w murach uniwersytetów ani zapisaną językiem zrozumiałym wyłącznie dla specjalistów. Chodzi raczej o prostą potrzebę rozumienia świata. O potrzebę zadawania pytań, które nie przynoszą natychmiastowych korzyści, ale pozwalają zachować orientację.
Po co żyjemy? Po co pracujemy? Po co jemy? Po co spotykamy się przy stole? Po co właściwie potrzebujemy siebie nawzajem? Właśnie tutaj zaczyna się filozofia. Nie w bibliotece, lecz w kuchni.
Przez tysiące lat ludzie nie traktowali jedzenia jedynie jako paliwa. Wspólny posiłek był wydarzeniem społecznym. Przy stole zawierano sojusze, rozwiązywano konflikty, przekazywano opowieści, wychowywano dzieci i budowano wspólnoty. Chleb był czymś więcej niż produktem spożywczym. Wino było czymś więcej niż napojem. Nawet najskromniejsza zupa miała swoje miejsce w rodzinnej historii.
Dzisiaj coraz częściej jemy w biegu. Kanapkę przed komputerem. Gotowe danie przed telewizorem. Przekąskę w samochodzie. Coś między jednym zadaniem a drugim. Nie ma w tym nic złego. Każda epoka ma własny rytm życia. Warto jednak zauważyć, że gdy z jedzenia znika wymiar relacyjny, znika też część jego sensu. Bo jedzenie jest jednym z najbardziej relacyjnych doświadczeń człowieka. Pomidor nie bierze się z supermarketu. Chleb nie rodzi się na sklepowej półce. Wino nie dojrzewa w butelce stojącej w markecie. Za każdą rzeczą stoi długa opowieść.
Jest ziemia. Jest pogoda. Są ludzie pracujący w polu. Są tradycje przekazywane przez pokolenia. Są błędy, przypadki, sukcesy i porażki. Kiedy siadamy do stołu, nawet o tym nie myśląc, uczestniczymy w ogromnej sieci powiązań. Być może właśnie dlatego tak często pojawia się na tych stronach słowo „relacyjność”. Nie dlatego, że brzmi modnie. Nie dlatego, że jest filozoficzne. Ale dlatego, że opisuje rzeczywistość.
W świecie lubimy myśleć o sobie jako o samodzielnych jednostkach. Tymczasem niemal wszystko, co ma dla nas znaczenie, powstaje między ludźmi. Miłość jest relacją. Przyjaźń jest relacją. Język jest relacją. Kultura jest relacją. Także kuchnia jest relacją.
Dobry przepis nie jest jedynie instrukcją przygotowania potrawy. Jest śladem czyjegoś doświadczenia. Każda regionalna potrawa kryje pamięć miejsca, klimatu, historii i ludzi. Kiedy babcia przekazuje wnukowi sposób lepienia klusek albo przygotowywania rosołu, dzieje się coś znacznie ważniejszego niż przekazanie kulinarnej receptury. Przekazywana jest część świata.
Dlatego kuchnia bez ludzi staje się technologią. Jedzenie bez historii staje się paliwem. A życie bez pytań staje się ciągiem czynności.
Nie oznacza to oczywiście, że każdy powinien czytać Arystotelesa podczas obierania ziemniaków ani roztrząsać sens bytu nad miską zupy pomidorowej. Filozofia codzienna jest znacznie skromniejsza. Polega na zatrzymaniu się od czasu do czasu i zadaniu sobie pytania, czy rzeczywiście wiemy, co robimy.
Współczesna kultura bardzo często odpowiada za nas. Mówi nam, co kupić. Mówi nam, co oglądać. Mówi nam, czego pożądać. Mówi nam, co uznać za sukces. Rzadziej pyta, czy to wszystko prowadzi dokądkolwiek.
Może dlatego tak wielu ludzi szuka dziś autentyczności. Jedni odnajdują ją w ogrodnictwie. Inni w pieczeniu chleba. Jeszcze inni w gotowaniu, podróżach albo lokalnych produktach. Na pierwszy rzut oka wygląda to jak moda. W rzeczywistości bywa próbą odzyskania kontaktu z czymś bardziej rzeczywistym niż reklama i algorytm.
Nieprzypadkowo coraz większą popularnością cieszą się targi lokalnych producentów, rzemieślnicze piekarnie czy małe rodzinne restauracje. Ludzie instynktownie poszukują nie tylko produktów, ale również historii. Chcą wiedzieć, kto coś zrobił, gdzie to powstało i dlaczego wygląda właśnie tak.
Poszukują relacji. Nie zawsze umieją to nazwać, ale właśnie tego szukają. Filozofia staje się wtedy nie zbiorem teorii, lecz sposobem patrzenia. Pomaga dostrzec, że świat nie składa się z oddzielnych przedmiotów, lecz z powiązań. Że wartość nie rodzi się wyłącznie z ceny. Że znaczenie nie jest tym samym co użyteczność. Z tej perspektywy nawet kuchnia wygląda inaczej.
Talerz makaronu nie jest już tylko talerzem makaronu. Staje się fragmentem większej opowieści o miejscu, ludziach i kulturze. Kieliszek wina przestaje być prostym napojem. Staje się spotkaniem z krajobrazem, pogodą i pracą winiarza. Chleb okazuje się nie tylko pieczywem, ale jednym z najstarszych symboli wspólnoty.
A człowiek? Człowiek pozostaje istotą, która potrzebuje sensu równie mocno jak wygody. Kanapa jest przyjemna. Gadżety bywają użyteczne. Nowoczesne technologie potrafią ułatwiać życie. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy próbujemy uczynić z nich odpowiedź na wszystkie pytania. Bo nie są.
Nie odpowiedzą, dlaczego warto spotkać się z przyjaciółmi. Nie odpowiedzą, dlaczego rodzinny obiad pozostaje ważny mimo wszystkich zmian cywilizacyjnych. Nie odpowiedzą, dlaczego dobrze przygotowany posiłek potrafi wzruszyć bardziej niż niejeden kosztowny przedmiot.
Takie pytania należą do innego porządku. Do porządku relacji. Do porządku znaczeń. Do porządku filozofii. I właśnie dlatego, być może bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, potrzebujemy jej również w kuchni. Nie po to, aby komplikować rzeczy proste, lecz po to, aby przypominać sobie, że nawet najprostsze rzeczy bywają głębsze, niż wydają się na pierwszy rzut oka.
Dodaj komentarz